• 07.10.2023 13:00

“Müqəddəs torpaq”larda bitməyən savaş – İsrail və Fələstin yenidən toqquşdu

“Müqəddəs torpaq”larda bitməyən savaş – İsrail və Fələstin yenidən toqquşdu

Yenidən alovlanmış Fələstin-İsrail münaqişəsindən qısa yazmaq və bütün önəmli təfərrüatlardan bəhs etmək mümkün deyil. Söhbət 76 illik tarixi olan bir münaqişədən gedir.

Bu illər ərazində o qədər hadisələr olub, o qədər gərginliklər yaşanıb, o qədər qan tökülüb ki, az qala hərəsi bir kitabın mövzusudur.

Qısa şəkildə onu demək olar ki, bu, təkcə torpaq, ərazi münaqişəsi deyil, həm də müəyyən coğrafi bölgədə mövcudluq uğrunda mübarizədir.

Yəhudilər və ərəblər 1947-ci ilə qədər Fələstin torpaqlarında milli dövlətçiliyə malik olmadan, Britaniyanın mandatı altında yaşayıblar. Həmin il yeni yaradılmış BMT bu torpaqlarda iki dövlət yaratmaq istəyib. Biri İsrail, o biri Fələstin dövləti olacaqmış. Qüds və onun ətrafı isə beynəlxalq nəzarət altında qalmalı imiş. Plan yəhudi liderlər tərəfindən qəbul edilib. Ancaq ərəb liderlər israr ediblər ki, böyüklüyündən, kiçikliyindən asılı olmayaraq bu regionda heç bir yəhudi dövləti yaradılmamalıdır. Ərəb Ali Komitəsinin rəhbəri Camal Əl-Hüseyni deyib ki, yəhudilər Fələstinin hər hansı bir hissəsini alarsa, bölgə od və qan içində qalacaq. Onun dediyi xeyli dərəcədə doğrulub. 76 ildir ki, Fələstin od və qan içindədir.

44433.JPG (35 KB)

Ancaq II dünya müharibəsindən böyük itkilərlə çıxan, bir çox ölkələrdə təqiblərə, qətliam və talanlara, soyqırıma məruz qalan yəhudi xalqının artıq öz mövcudluğunu qorumaq üçün milli dövlətçiliyə malik olması zərurəri dünya dövlətləri tərəfindən qəbul edilib. Ona görə də beynəlxalq birlik kiçik yəhudi dövlətinin vaxtilə, eramızdan əvvəl onlara məxsus olmuş bərəkətsiz, yaşayış üçün o qədər də əlverişli olmayan (bununla belə, müqəddəs sayılan) torpaqlarda dövlət qurmasına yaşıl işıq yandırıb.

Beləcə, ərəb-yəhudi müharibəsi (1947-1949) başlayıb. Bu müharibə nəticəsində BMT-nin ərəb dövləti üçün ayırmağı təklif etdiyi ərazilərin təxminən yarısı, eləcə də Qərbi Qüds yeni yaranmış İsrail dövlətinin nəzarətinə keçib.

Eyni zamanda Şərqi Qüds də daxil olmaqla İordan çayının qərb sahili fürsətdən istifadə edən İordaniya tərəfindən işğal edilib və 1950-ci ildə ona ilhaq olunub. Qəzza zolağı Misir tərəfindən tutulub. Nəticədə Fələstin ərəbləri torpaqsız və dövlətsiz qalıblar.

Müharibənin digər nəticələri o olub ki, fələstinli ərəb qaçqınlar İsraildən qovulub, həmçinin yəhudilər digər müsəlman ölkələrindən deportasiya edilib. Ərəb ölkələrindən qovulan və evlərini itirən yəhudilər İsrail və digər dövlətlərin vətəndaşlığını ala biliblər, lakin 1952-ci ildə Ərəb Liqasının qərarı ilə fələstinli ərəb qaçqınlar bütün ərəb ölkələri tərəfindən vətəndaşlıqdan məhrum edilib. Yalnız qərb sahilində olan fələstinlilər bu ərazini ilhaq edən İordaniyadan vətəndaşlıq alıblar.

1967-ci ildə baş verən və tarixə “altı günlük müharibə” kimi düşən hərbi əməliyyatlar zamanı bəzi ərəb dövlətləri birləşərək İsraili məhv etmək istəsələr də, bu, alınmayıb, İsrail onlara ağır zərbə vurub, Qəzza zolağını Misirdən, İordan çayının qərb sahilini isə İordaniyadan, Colan təpələrini Suriyadan alıb. BMT Təhlükəsizlik Şurası 242 saylı qətnamə ilə İsraildən qoşunlarını geri çəkməyi və müharibənin nəticələrini ləğv etməyi tələb edib. SSRİ və Ərəb Dövlətləri Liqası da İsrailin ən azı 1949-cu il sərhədlərinə qədər geri çəkilməsini istəyib.

slide-2.jpg (104 KB)

O vaxtdan bəri lokal toqquşmalar davam edir. Fələstin ərəblərinin yaratdığı Fələstin Azadlıq Təşkilatı gah siyasi mübarizəni gücləndirir, “İntifada” elan edir, gah da terror aktlarına əl atırdı. İsrail FAT-ın, “Həmas” və “Hüzbullah” təşkilatlarının həyata keçirdiyi terror aktlarına sərt cavablar verir, terrorçuları tək-tək məhv edirdi.

1993-cü ilin sentyabrında bir-birini tanıyan Fələstin Azadlıq Təşkilatı və İsrail danışıqlara başlayıb və Oslo sazişləri (1993-1995) bağlanıb, nəticədə Qəzza zolağı və İordan çayının qərb sahilinin böyük bir hissəsi FAT-ın tam və ya qismən nəzarəti altına keçib. Fələstin administrasiyası terroru dayandırmağı öhdəsinə götürüb. Lakin FAT-ın lideri Yasir Ərəfat Oslo müqavilələrini imzalamaqla Fələstin terrorunu və onun təbliğatını dayandıra bilməyib. Terror daha da güclənib, Oslo razılaşmalarından sonra İsrailin vəziyyəti pisləşib.

Ancaq İsrail İordan çayının qərb sahilində yaşayış məntəqələrinin və yeni yəhudi məskənlərinin tikintisini davam etdirib. Fələstin tərəfi bu cür fəaliyyətləri “torpaq qəsbi”, “etnik təmizləmə” və “soyqırım” adlandırır, İsrailin İordan çayının qərb sahilinin hər hansı bir hissəsinin birtərəfli ilhaqını rədd edir. Bəzi fələstinlilərin fikrincə, mübahisəli ərazilərdə İsrail yaşayış məntəqələri “iki xalq üçün iki dövlət” həlli imkanını məhv edib, çünki ərəb və yəhudi yaşayış məntəqələri indi qarışıqdır və bu, yeni dövlətin sərhədlərinin çəkilməsini çətinləşdirir.

2005-ci ildə İsrail qoşunlarının Qəzza zolağından birtərəfli şəkildə tamamilə çıxarılması da münaqişənin deeskalasiyasına gətirib çıxarmayıb. Əvəzində tezliklə, 2006-cı il parlament seçkilərində Qəzza zolağında “Həmas” terror təşkilatı qalib gəlib. Bu təşkilat 2007-ci ildə bölgədə hakimiyyəti tamamilə ələ keçirərək İsrailə raket hücumlarını gücləndirib.

O vaxt İsrail cəmiyyətində belə bir qənaət hasil olub ki, düşmən qarşısından bir addım da olsa geri çəkilmək qarşı tərəfin iştahını qabardır, təcavzünü genişləndirir. Fələstinlilərin əksəriyyəti isə hesab edirlər ki, İsrailin dizini yalnız terror yolu ilə yerə gətirmək olar.

xamas.jpg (93 KB)

Rəy sorğuları da göstərir ki, Fələstin ərəbləri daha çox radikal “Həmas” təşkilatına etimad göstərirlər.

İndi İsrailin üzərinə hücuma keçən məhz “Həmas”dır. Bu təşkilat Fələstin ərəbləri adından çıxış etmək mandatı qazandığına görə, yeni münaqişə də “İsrail-“Həmas” müharibəsi deyil, yenə də Fələstin-İsrail münaqişəsidir.

Münaqişənin yenidən alovlanmasının əsas səbəbi odur ki, İsrail radikal terror qrupları ilə əməkdaşlıq kontekstində sülh prosesini davam etdirməkdən imtina edib.

Fələstin pezidenti Mahmud Abbas 2018-ci ildə Oslo razılaşmalarının “ölü” olduğunu, “İsrailin onları öldürdüyünü” söyləyib.

55544.JPG (28 KB)

Bu gün İsrailin cənubunun və mərkəzinin güclü raket atəşinə tutulması, bir qrup silahlı şəxsin Qəzza zolağına bitişik yaşayış məntəqələrinə soxulması, yəhudi əsgərləri öldürməsi və girov götürməsi hadisəsi Yaxın Şərqdə sülh prosesinə vurulan ağır zərbədir. İsrail bunun qisasını 3-5 qat artıqlaması ilə almayınca sakitləşməyəcək.

“Həmas” terror təşkilatının rəhbərlərinin növbəti dəfə səhv etdiklərini düşünənlər haqlıdır. Çünki hər belə gərginlikdən sonra fələstinlilər böyük itki verirlər, ərazi və xeyli insan itirirlər.

“Həmas”ın bu cür həmlələri ilə İsrail dövləti özünü buraxan, bütün yəhudilərə başqa ölkələrə köçməyi təklif edən deyil. İsrail ərazisinə (20 770 kvadrat/kilometr) görə dünyanın 149-cu ölkəsi olsa da, hərbi gücünə görə dünyanın 10 qüdrətli ölkəsindən biridir (nüvə silahına malik olması da nəzərə alınmaqla).

DİGƏR XƏBƏRLƏR

İsrail bu gün İrana cavab zərbəsinə dair qərar qəbul edəcək

İsrail bu gün İrana cavab zərbəsinə dair qərar qəbul…

İsrail hökuməti bu gün İranın hücumu ilə bağlı cavab zərbəsinə dair qərar qəbul edəcək. Proses.az APA-ya istinadən bildirir ki, bunu…
Xalq artistini görənlər TANIMADI – VİDEO

Xalq artistini görənlər TANIMADI – VİDEO

Xalq artisti Nazpəri Dostəliyeva yeni görünüşü ilə diqqət çəkib. Milli.Az xəbər verir ki, sözügedən görüntülər sənətçinin yeni klipinin çəkilişində lentə…
Sürücülərin NƏZƏRİNƏ! – Xəbərdarlıq edildi

Sürücülərin NƏZƏRİNƏ! – Xəbərdarlıq edildi

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Xidməti dumanlı hava şəraiti ilə bağlı xəbərdarlıq edib. Xidmətdən bildirilib ki, aprelin 15-də…
Azərbaycanlı aparıcı çəkilişdə QORXULU ANLAR YAŞADI – VİDEO

Azərbaycanlı aparıcı çəkilişdə QORXULU ANLAR YAŞADI – VİDEO

Aparıcı və aktyor Məcid Hüseynovun verilişin çəkilişi zamanı təhlükəli anlar yaşanıb. Milli.Az xəbər verir ki, proqramın qonağı olan radio aparıcısı…
Qəfəsin mərkəzinə dəvət edib, nokaut etdi – VİDEO

Qəfəsin mərkəzinə dəvət edib, nokaut etdi – VİDEO

“UFC-300″də yüngül çəki üzrə Castin Qaetce ilə Maks Hollavey qarşılaşıb. Proses.az offsideplus.az-a istinadən bildirir ki, Maks 5-ci raundun 4:58 dəqiqəsində…
Şəbnəm ilk dəfə döyülməsindən danışıb AĞLADI – VİDEO

Şəbnəm ilk dəfə döyülməsindən danışıb AĞLADI – VİDEO

Müğənni Şəbnəm Tovuzlu Atv-də yayımlanan “7 tamam” verilişinin qonağı olub. Milli.Az xəbər verir ki, sənətçi keçmişə səyahət edərək başına gələnlərdən…
Qızı anasının dilənərək yığdığı 100 min manatı oğurlayıb qaçdı – FOTO

Qızı anasının dilənərək yığdığı 100 min manatı oğurlayıb qaçdı…

Azərbaycanda qadın anasının 100 min manat pulumu oğurlayıb qaçıb. Proses.az patrul.az-a istinadən xəbər verir ki, bunu ARB televiziyasında yayımlanan “Səni…
“Aparıcılar pul alıb yoldan keçəni efirə çıxarırlar”

“Aparıcılar pul alıb yoldan keçəni efirə çıxarırlar”

“Sosial şəbəkələrdə olan müğənnilər üçün elə orada da kanal yaradılsın. Onlar yalnız orada çıxış etsinlər. Bu cür müğənnilərin efirdə nə…
Şimşək çaxacaq, dolu düşəcək, çaylardan sel keçəcək – XƏBƏRDARLIQ

Şimşək çaxacaq, dolu düşəcək, çaylardan sel keçəcək – XƏBƏRDARLIQ

Bu gün gündüz şimal və qərb rayonlarından başlayaraq 15-i gündüzədək bəzi yerlərdə hava şəraitinin arabir yağıntılı olacağı gözlənilir. Proses.az xəbər…
“Kazım Candan dünyaya gələn övladım 9 ayında öldü” – VİDEO

“Kazım Candan dünyaya gələn övladım 9 ayında öldü” –…

“Birinci evliliyimdən övladım yoxdur. Uşaq oldu, 9 aylıq olanda öldü. O, dəstək oldu deməzdim, yanımızda idi. Mən xəstəxanada idim, dəfn…
Ukraynalılar bunu hiss etdikdə, məğlub olacaq – General

Ukraynalılar bunu hiss etdikdə, məğlub olacaq – General

Rusiya bu il müharibədə qalib gələ bilər, lakin Ukrayna müdafiəsini yarıb mühüm əraziləri ələ keçirməklə deyil, ukraynalıların iradəsini qırmaqla. “Ölkə.az”…
Dünyanın ən qəzəbli BÜRCLƏRİ! Kobud və zəhlətökəndirlər

Dünyanın ən qəzəbli BÜRCLƏRİ! Kobud və zəhlətökəndirlər

Ən qəzəbli və kobud bürclərin siyahısı açıqlanıb. Onlar kobudluqları ilə qarşılarındakı insanı asanlıqla incidə bilərlər. Proses.az BAKU.WS-a  istinadən sözügedən bürcləri…
Ayan ad gününü Dubayda qeyd etdi – FOTOLAR

Ayan ad gününü Dubayda qeyd etdi – FOTOLAR

Müğənni Ayan Babakişiyeva ad gününü Dubayda qeyd edib. Bu barədə o, sosial media hesabında paylaşım edib. Ayan özəl günündə lentə…
DƏHŞƏT! 27 yaşlı azərbaycanlı qadın vəhşicəsinə ÖLDÜRÜLDÜ — FOTO

DƏHŞƏT! 27 yaşlı azərbaycanlı qadın vəhşicəsinə ÖLDÜRÜLDÜ — FOTO

Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində 27 yaşlı azərbaycanlı qadın qətlə yetirilib. Proses.az Publika.az xəbər verir ki, bu barədə məlumatı “Mash на Мойке”…
“Həmin gün atası ilə getmək istəmirdi” – Qəzada itirdiyi nəvəsindən danışdı

“Həmin gün atası ilə getmək istəmirdi” – Qəzada itirdiyi…

Şair Cığatel İsaqızı “Həftənin qonağı” verilişinin qonağı olub. Şair ötən ilin iyulunda avtoqəza nəticəsində nəvəsi Süleymanı itirməsindən danışıb: “Cığatel (red.…